«بنام خدا»

 طبیعت گردی یا اکو توریسم

 سفر به عنوان یک ضرورت اجتناب ناپذیر همزمان با پیدایش آدمی آغاز شد و در روند تکاملی زندگی انسان نقشی انکار ناپذیر را داشته است. شاید بی راه نباشد اگر بگوئیم، بقای انسان تا به امروز به غیر از عواملی همچون هوشمند بودن و هنر ابزار سازی مدیون سفر نیز بوده است. تردیدی نیست که اولین سفرهای انسان برای دسترسی به محیط زندگی بهتر و فرار از شداید طبیعت مانند سرما و گرمای زیاد، تهدید حیوانات درنده ، دسترسی به شکارگاههای مناسب و مراتع غنی از جمله عواملی بوده که کمک به حفظ بقای او کرده است.  انواع سفرهای انسان تا همین یک قرن قبل بسیار محدود بود و تنها شامل سفرهای تجاری ، عشایری ، زیارتی ، بازدید نزدیکان و دوستان ، شکار و صید ماهی ، درمان، تحصیل علم و ندرتاً به منظور جهانگردی بوده است. اما از چند ده پیش بنا به دلایل مختلف تنوع و دگرگونیهای در سفر ها پیش آمد که البته عوامل خاصی نیز در آنها دخیل بود همچون برپائی مسابقات ورزشی جهانی که موجب شد تا نوع تازه ای از سفربه نام  سفرهای ورزشی پدید آید و یا ساخت فیلمها به منظور دستیابی به فضائی خاص (سفرهای هنری)، سفرهای خبرنگاران و روزنامه نگاران (سفرهای ژورنالیستی) ، همایشهای بین المللی و سایر موارد همه ظهوری از سفرهای نو بودند که در این زمینه رخ داد. اما نکته ای که بیشتر حائز اهمیت بود رواج گسترده گردشگری تفریحی و فرهنگی است. دلایل عدیده ای از جمله تغییر ات بنیادی در نحوه زندگی مردم ، مانند رسیدن به تمکن مالی ، فراهم آمدن دوران بازنشستگی برای افراد ، فرا گیر شدن وسائل نقلیه سفر های زمینی ، هوائی و دریائی و امن شدن آنها، احداث اماکن اقامتی مناسب و راههای متعدد و ایمن دلایل اصلی است که باعث شدند تا سفرها ضمن مقرون بصرفه شدن از سرعت و رفاه و امنیت برخوردار شوند. این همه در پی خود صنعتی را پدید آورد که علی رغم فواید اقتصادی آن برای دولتها و ملتها جنبه های سیاسی و  فرهنگی مختلفی را نیزبه همراه داشت. کشورهای دارای جذابیتهای فرهنگی و تاریخی در ابتدا بیشترین سهم از این صنعت را به خود اختصاص دادند اما رفته رفته نظر به در آمدهای قابل توجه حاصل از گردشگری کشورهای فاقد دیرینه و تمدن قابل توجه، به فکر افتاده و برای جذب گردشگران با ایجاد مراکز تفریحی و خرید و سایر امکانات جذاب انگیزه های تازه ای را بوجود آوردند. که علاوه بر سهیم شدن در این درآمدبه جرگه کشورهای گردشگر پذیر نیزپیوستند. تنوع در سفرها به همین جا خاتمه نمی شود. شروع قرن بیستم مصادف با برخی از سفرهای ماجراجویانه است  این روی کرد موجب شد تا سفرهای جدید ی تحت عنوان سفرهای ماجرا جویانه پا به عرصه بگذارد. البته سفرهای بسیار قدیمی تر از این دوره توسط برخی جهانگردان مانند مارکوپولو ونیزی انجام شده بود که آنها هم خالی از ماجرا جوئی نبوده اما گذشته از تفاوت آنها با یکدیگر این سفرهای قرن اخیر بود که به انگیزه سفرهای اینچنینی در بین عده ای از ماجراجویان منجر شد. روالد آمونسن در 14 دسامبر 1911 و اندکی پس ازاو کاپیتان اسکات طی سفری متحورانه به وسیله سورتمه و سگهای خود جهنم یخی را در می نوردند و پرچم سوئد و انگلیس را بر نقطه ای از زمین به اهتزاز در می آورند که تا کنون هیچ انسانی به آن پای نگذاشته است. اولین گروه اکتشافی قاره جنوبگان در سفر به این نقطه وگذر از یخهای قطبی و دیدن و ثبت عکس و ارائه گزارشهای مختلف باعث شدند تا پایه سفرهای ماجراجویانه اگر چه ناملموس ولی گذاشته شود. سال1852 یکی از مساحان هیئت جغرافیائی هندوستان در محاسبات خود دریافت قله موسوم به شماره 15 که بومیان آن را شومولونگما (مادر الهه برفها) می نامیدند بلندترین قله جهان است. با این یافته نام سرپرست انگلیسی هئیت جغرافیائی سلطنتی بریتانیا سر جرج اورست بر بلندترین نقطه زمین نهاده شد. و از این تاریخ اورست متولد شد. پس از این واقعه از دهه 20 تا 50 میلادی عده ای از کوهنوردان اروپائی به قصد صعود به قله اورست و بلندیهای جهان عازم دامنه های هیمالیا شدند. حال دیگر همه کوهنوردان ماجرا جو ایده آل خود را در 8848 متری اورست جستجو می کردند. برنامه های زیادی با هزینه های سنگین برای صعود به این قله و سایر قلل بالای 8000متردر طی 32 سال صورت گرفت و بسیاری از کوهنوردان نامی جهان در این راه جان باختند و یخچالهای مخوف هیمالیا آرامگاه ابدی آنها شد. سرانجام در 29 ماه مه 1953 ادموند هیلاری اهل نیوزلاندبه همراه راهنمای محلی یعنی شرپا تنسینگ نورگی که از اعضای تیم کوهنوردی اعزامی انگلستان به سر پرستی سر جان هانت بودند. توانستند بر بلندترین نقطه جهان بایستند. در همین سال گروه آلمانی نیزموفق به صعود قله 8125 متری نانگاپاربات شدند. اخبار این موفقیت ها به سرعت در جهان پخش شد. آقای هیلاری از سوی ملکه انگلستان به لقب سر مفتخر شد. صعود به کوههای بلند با آهنگی رو به رشد ادامه یافت. حاصل این روند موجب شد تا در کنار این وقایع تحولی در صنعت گردشگری نیز ایجاد شود.

 کشور نپال علی رغم آنکه برخوردار از فرهنگی جذاب و کهن بود اما بعلت دوری و دسترس نبودن و همچنین جریانات سیاسی مذهبی در آن نه تنها کشوری گم نام محسوب می شد که درهای آن سالها بسته بود و در قبل از واقعه صعود اورست بعلت نداشتن صنعت،کشاورزی،ذخائرکانی وراههای مناسب و مشکلات سیاسی باچالشهای اقتصادی بزرگی نیزرو برو بود. رفته رفته  اخبار مختلف صعودها در منطقه هیمالیا توجه بسیاری از جهانگردان و کوهنوردان را به این منطقه جلب کرد و سرمایه گذاران خارجی از اقصی نقاط جهان به ویژه اروپا برای ساخت اقامتگاهها، فرودگاه ، راه سازی و سایر زیر ساختهای مهم گردشگری با تمام مشکلات موجود، راهی نپال شدند. به دنبال این تحولات کشوری که تا قبل از این فاقد هر گونه امکان گردشگری بود در مدت کوتاهی به رونق و شکوفائی اقتصادی رسید و تعداد قابل توجهی شرکتهای مسافرتی تخصصی در آن تاسیس شد که بیشتر کار  آنها راهنمائی و دادن امکانات به گردشگران طبیعت دوست برای صعود به ارتفاعات هیمالیا است. نپال هم اکنون یکی از کشورهای مورد توجه، و مقصد سفر بسیاری از گردشگران است. این کشور که امروزه در زمره کشورهای توریست پذیر جهان بشمارمی آید همه توسعه خود را مدیون کوههای زیبا و بلندهیمالیا می باشد.

پس از این مرحله طبیعت در بین بسیاری از مردم به عنوان یک عامل و انگیزه بخصوص در اجرای سفر رنگ گرفت البته به موازات صعود قلل هیمالیا و حتی بسیاری قبل از آن سفرهای گوناگونی برای شکار در کشورهای آفریقا و هند و غیره و اسکی در کوههای برف گیر آلپ و ایران و امریکا و حتی صعود قلل مختلف در آلپ صورت می گرفت اما هیچ یک از آنها اینچنین تبلیغات جهانی و گسترده ای را در بر نداشت. در دو دهه اخیر، هم زمان با رشد و توسعه صنعت توریسم به دلیل پاره ای از رویدادهای اجتماعی و فرهنگی از جمله رواج زندگی در شهرهای پرجمعیت و صنعتی شدن جوامع مردم به خصوص جوانان را به سوی سفرهائی سوق داد که محور اصلی آنها طبیعت بود. انسان به صورت فطری موجودی طبیعت دوست و طبیعت گرا است. دور شدن او از این علاقه درونی و تغییر در زندگی همانطور که گفته شد. اصلی ترین عامل در رو آوردن ما به طبیعت است. تمدن گریزی و علاقه به حضور در طبیعت امروزه نه تنها ابزاری برای دستیابی به آرامش فکری ، انبساط روحی و سلامت جسمی محسوب می شود. که از دید فرهنگی  طبیعت آموزشگاهی است حیرت انگیز که بسیاری از قوانین و واقعیتها را به هم نشین و مسافر خود می آموزد.

 بررسی آمارها در چند ساله اخیر گویای این است که سفرهای طبیعت گردی نسبت به سایر موارد از جمله سفرهای فرهنگی و تفریحی که بالاترین آمار را بخود اختصاص داده اند از رشد شتابان تری برخوردار است. و گمان می رود در اینده ای نزدیک طبیعت گردی گوی سبقت را از سایر رشته های صنعت گردشگری برباید.به همین لحاظ بیشتر کشورهای جهان که دارای جذابیتهای خاص طبیعی هستند با همین اندیشه از سالها پیش در خصوص تکمیل زیرساختهای طبیعت گردی سرمایه گذاریهای جدی را شروع کرده اند. ایجاد امکانات مناسب گردشگری در پارکهای ملی و مناطق طبیعی متعدد مانند منطقه یوسیمیتی در امریکا و یا ناشنال پارک تانزانیا که قله کلیمانجارو در آن واقع شده و بسیاری دیگر از این مجموعه ها همه نشانه هائی از توجه به این امر می باشد. حتی برخی علی رغم نداشتن ویژگی طبیعی خاص برای پرداختن به طبیعت گردی با سرمایه گذاریهای سنگین اقدام به ایجاد شرایط لازم به صورت مصنوعی می کنند. مانند احداث پیست اسکی در دبی کشوری که نه تنها کوهستانی ندارد حتی مردم آن برف را نیز در کشورشان تاکنون ندیده اند.

 ایران سرزمین شگفتیهای طبیعت است. تنوع طبیعی در پهنه 195/648/1 کیلومتری ایران بقدری زیاد است که در هیچ جای جهان در چنین وسعتی نمی توان این همه تنوع را شاهد بود. اقلیمهای گوناگون با آب و هوائی متفاوت که در برخی از ایام سال اختلاف دمائی بین سردترین نقطه و گرمترین نقطه در آن به حدود 70 درجه سانتیگراد می رسد. رشته کوههای طویل البرز با بیش از 2000 کیلومتر درازا از شمال غربی تا شمال شرقی آرمیده در کناره خزر با قله 5671 متری دماند و کوههای تخت سلیمان و قله سبلان که یکی از مرتفعترین دریاچه های جهان را بر تارک 4811 متری خود دارد و رشته کوه زاگرس که از نواحی شمال غربی تا جنوب شرقی ایران را پوشانده با قلل متعدد بالای چهار هزار متر همچون دنا، زردکوه و. و دهها کوه منفرد دیگر در جای جای ایران مانند تفتان و شیر کوه بخشهائی ازپوشش کوهستانی ایران را تشکیل می دهند کویرهای زیبا با تپه های سحر انگیز شن روان و صدها منظر زیبای دیگرو اسمان ستاره باران کویری کلوتهای* خیالی ، در کنارنپکاهای* زیبا و دریاچه نمک و نمکزارهای کویری و سواحل زیبای خلیج فارس و دریای عمان و بحرخزر جزایر کوچک و بزرگی همچون قشم بی همتا با جنگلهای شناور حرا ، غار نمکی و دره مریخ گون ستاره کیفته و سواحل مزین به توده های عظیم مرجانی یا کیش و سواحل سنگی گواترو دها دریاچه و تالاب فریبنده چون دریاچه ارومیه ، ارژن ، طشک و هامون هیرمند و تالاب انزلی، قوری گل ، استیل عباس  آباد و چغاخور و تنوع زیستی حیرت انگیز ماهیان آب شور و شیرین از کوسه و و ال تا ماهیهای زینتی صد رنگ و عروس دریائی و یا قزل آلای خال قرمز و اردک ماهی و ماهی خاویار گرفته تا بسیاری از انواع پستانداران نادر مانند گور خر آسیائی ، قوچ اوریال، یوز ایرانی ، جبیر ، آهو ، گوزن زرد ایرانی به همراه پرندگان گونا گون مهاجر و بومی همچون درنای سیبری ، فلامینگو ، هوبره ، زاغ بورو غیره وخزندگانی استثنائی مانند سوسمارهای باقی مانده از میلونها سال قبل همچون گاندو (سوسمار رودخانه سرباز) ، آگاما و بز مجه تا افعی شاخ دار  و پوشش گیاهی بی نظیر از جنگلهای پهن برگ هیرکانی در شمال ایران تا بوته زارهای بنه و گز وقیچ و اسکنبیل در مناطق کویری و انواع شقایق وحشی ، لاله واژگون و سوسن چلچراغ در دامنه های کوهستانی و هزاران گونه حشره از جمله پروانه های زیبا و کمیاب گوشه های اندکی از مجموعه ای هستند که ایران را به سرزمینی افسانه ای تبدیل کرده اند.

حضور مردم طبیعت زیست که در قالب روستاها زندگی می کنند به طبیعت ایران غنای فرهنگی خاصی بخشیده است معماری شگفت انگیز روستاهای هم گون و متوازن با طبیعت همچون روستاهای ماسوله ، ابیانه ، نایبند ، میمند ، کندوان ، نشتیفان ، مصر و صدها دیگر و یا گروههای عشایری ترکمن ، طالشی ،لر، ایل سون ، بختیاری ، قشقائی ، سرگزائی و ... با آداب و سنن متفاوت و شیوه های زندگی گوناگون در کنار هزاران اثر تاریخی با قدمتی چند هزار ساله مانند کوه خواجه ، شهر سوخته ، مقبره جغتای ، کاروانسراهای راور ، مرنجاب ، دیر گچین ، قصر بهرام  ، بخشهائی باقی مانده از راه ابریشم ، قلاع قدیمی الموت ، قلعه رودخان، طبس، کلیساهای سهرل ، قره کلیسا ، معابدی چون چکچک ، آتشکده سپرو ، تخت سلیمان و غیره همه جذابتهای مضاعفی را به مناطق طبیعی ایران برای دیدار گردشگران داده است.

طبیعت ایران که موهبتی عظیم از جانب پروردگار به این سرزمین می باشد. از آنچنان تنوع و گوناگونی برخوردار است که اگر ایران را موزه طبیعت جهان بنامیم تصوری به گزاف نیست.

 *کلوت=  یا یاردانگ پدیده ای فرسایشی در کویر است که بر اثر آن تپه ها و شیارهائی با شیب تند تشکیل می شود و مناظر بدیع و زیبائی را پدید می آورد.

*نپکا = توده های تپه مانند کویری است که بر روی آنها بوته و گیاهان روئیده اند شکل ظاهری آنها مانند گلدانهای بزرگ می باشد