دانشگاه جامع علمی کاربردی صنعت جهانگردی

قلعه پرتقالي‌ها در بندر هرمز

خبرگزاري ميراث فرهنگي ـ گروه ميراث فرهنگي ـ قلعه پرتقالي‌هاي هرمز، قشم و لارک سه قلعه تاريخي استان هرمزگان هستند که به آثار دوره استعمار شهرت دارند. سازمان ميراث فرهنگي هرمزگان به منظور جلوگيري از تخريب اين قلعه‌ها مطالعه قلعه پرتقالي‌هاي بندر هرمز را آغاز مي‌کند. اين سه قلعه اکنون در وضعيت مناسبي به سر نمي‌برند.
 
در زمان حکومت شاه‌ اسماعيل صفوي، پرتقالي‌ها از دل مشغولي وي براي مبارزه با عثماني‌ها در شمال غرب کشور استفاده کرده و در آب‌هاي خليج فارس اعلام موجوديت کردند. استعمارگران پس از آن‌که بخش‌هايي از جزاير خليج فارس را به اشغال خود درآوردند قلعه‌هايي ساختند که امروز بخشي از آن‌ها به دست ما رسيده است.
 از ميان سه قلعه تاريخي استان هرمزگان، قلعه پرتقالي‌هاي بندر هرمز از اهميت ويژه‌اي برخوردار است. اين بنا که احتمالا قلعه اصلي و فرماندهي پرتقالي‌ها بوده در حاشيه بندر هرمز و در کنار آب‌هاي خليج فارس با موقعيتي استراتژيکي ساخته شده است. آنچه اين قلعه را در آستانه تخريب قرار داد، وجود سوله‌ و کارگاه خاک سرخ بود که بدنه سنگي آن را دچار آسيب و منظر قلعه را مخدوش کرده است.
 «عباس نوروزي»، معاون حفظ و احياء سازمان ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري استان هرمزگان دراين‌باره به CHN گفت: «از سال‌ها قبل تلاش براي برداشتن سوله و کارگاه خاک سرخ مجاور قلعه پرتقالي‌هاي بندر هرمز آغاز شده و حتي نتايج خوبي از جمله تعطيل شدن کارگاه را هم به همراه داشته است. اما هنوز موفق به برداشتن سوله و آزاد کردن حريم قلعه نشديم.»
 اين سوله درست در منظر ديد قلعه و همچنين متصل به ديوارهاي آن ساخته شده است. اين اتصال به نحوي است که يکي از ديوارهاي قلعه، ديوار سوله هم محسوب مي‌شود. به همين علت فعاليت توليد خاک سرخ در اين سوله و انبار کردن آن باعث شده تا بخشي از ديوار قلعه نيز به رنگ خاک سرخ درآيد.
 «مهدي دريانورد هرمز»، رئيس سازمان ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري استان هرمزگان دراين‌باره مي‌گويد: «پس از پيگيري‌هاي مکرر سازمان ميراث فرهنگي استان بالاخره موفق به گرفتن دستور تخريب سوله خاک سرخ بندر هرمز شديم اما مشکلات زيادي براي تخريب اين بنا وجود دارد که مانع از انجام دستور قضايي مي‌شود.»
 وي در ادامه گفت: «اين سوله پيش از انقلاب ساخته شده و بيش از 8 سال پيگيري قضايي آن به طول انجاميده است. اما امروز که قصد تخريب آن را داريم موانع جديدي به وجود آمده است.»
 قلعه پرتقالي‌هاي بندر هرمز در حال حاضر از وضعيت مناسب حفاظتي نيز برخوردار نبوده و بخشي از آن در حال تخريب است. اين بنا در کنار آزادسازي حريم خود نياز به مرمت و استحکام بخشي هم دارد.
 
نوروزي دراين‌باره به CHN گفت: «امسال کار مطالعاتي قلعه هرمز آغاز مي‌شود. پيش از هر مرمتي بايد ابتدا اين قلعه را مورد مطالعه دقيق قرار داد و سپس طرح مرمتي آن را تهيه کرد. به همين دليل بودجه‌اي به اين منظور ديده شده است.»
 
قلعه پرتقالي‌هاي بندر هرمز در سال 1507 ميلادي (881 شمسي) ساخته شد و 115 سال بعد در زمان شاه عباس صفوي به دست امام‌قلي‌خان، سردار معروف صفوي فتح شد. از اين قلعه‌ها به عنوان نمادهاي استعمار ياد مي‌شود.
 
نوروزي دراين‌باره گفت: «اين که قلعه پرتقالي‌ها نماد استعمار هستند تاثيري در اهميت بخشيدن به مرمت و حفاظت آن‌ها ندارد. اين قلعه امروز فراتر از نمادهاي استعمار، نشانگر شجاعت و پيروزي ايرانيان و سلطه دوباره آن‌ها بر آب‌هاي خليج فارس دارد. به اين منظور و با اين نگاه بايد از اين قلعه‌ها نگهداري کرد.»
 دو قلعه قشم و لارک حدود 100 سال پس از قلعه پرتقالي‌ها ساخته شده‌اند که بخشي از تفکر معماري دوره صفوي را نيز مي‌توان در آن ديد. هرچند اين قلعه‌ها در فاصله زماني کمي پس از ساختن فتح شدند.
 در حال حاضر تنها بخشي از قلعه قشم سالم مانده است و به گفته کارشناسان سازمان ميراث فرهنگي قبل از مرمت اين قلعه نياز به کاوش‌هاي باستان شناسي و آوار برداري دارد